Непристојни разлики

Непристојни разлики
25.03.19   13:45

Прочитано : 189

Print This Article

Бидејќи веќе влегов во „светот“ на парите во културата но на едно друго, малку повисоко рамниште од она на Годишната програма, не е на одмет да се појасни дека, на пример, покрај основните проценки (политичка стабилност, правосуден систем, други општествени фактори) што влијаат на кредитниот рејтинг на државите влегува и културниот фактор. Можеби малку, дури минорно, ама сепак, нели, и културата (онаа во нејзиното потесно и нам омилено значење) е дел од системот и има удел во развојот на државата, сакале ние тоа да го признаеме или не. Па во оваа насока, мислите дека е случајно што меѓу десетте најдобро (кредитно) рангирани земји во светот седум (Норвешка, Швајцарија, Данска, Шведска, Луксембург, Холандија и Финска) се европски држави со најдобра културна политика? Не е, никако. А по нив се и Канада и Австралија – повторно две (мултикултурни) земји но со извонредно суптилна, рационална и современо развиена културна политика! (Прв според кредитниот рејтинг е Сингапур, ама за неговата културна политика не знам ништо). Впрочем, општопознато е, на кредитниот рејтинг на државата влијае вкупниот систем, а културата е во самиот врв на истиот. Барем во овие највисоко рангирани држави. Инаку, „зачудувачки“, нели, четири од најразвиените европски држави се (официјално) кралства, една е кнежевство (!), една (конзервативна) конфедерација, итн. Што ќе рече, балканскиот тип на „демократија“, комбиниран со мултикултурност, по логиката на нештата би требал да има и најдобра културна политика? Не, на Балканот ништо не функционира според логиката и рациото!

Затоа, кога говориме за систем, говориме за множествоинтерактивни и меѓузависни ентитети, мислиме на целост на принципи и процедури според кои општествениот механизам тоест сите негови делови фунционараат заедно во една држава. Го имаме ли ние тоа? Ни блиску, зашто нелогично, ненаучно односно неуко и секој за себе ги развиваме одделните делови на тој систем, на тој механизам, кој што, заради тоа, не е компактен, не е кохерентен, чкрипи, бревта, кочи, застанува, дури одбива да работи. Не можете во еден систем кој што треба да биде единствен да развивате (боже) економија од 21от век; правосуден систем од 19 век; култура од средината на дваесеттиот век; образование во вид на франкештајн со делови од 19, 20 и 21 век; наука на рамништето на просветителскиот период; здравство со бербери кои вадат заби и столари кои ампутираат раце и нозе; човекови права со исклучени цели заедници итн. Ако системот не се развива еднакво во сите сегменти, тој нема да функционира. Зарем тоа е толку тешко да се осознае?

Всушност, бидејќи, ете, кај нас економијата (велат) е нашиот најважен развоен сегмент, многу умни луѓе ги утврдувале врските помеѓу економијата и културата, а впрочем, сите сегменти ви системот интерферираат и влијаат едни врз други и одделни правила и процедури, па и резултати, се исти или слични. Или би требало да бидат. Елем, таква е врската / сличноста помеѓу политиката и економијата и политиката и културата. На пример, во односот на слободниот пазар. Капитализмот инсистира на слободен отворен пазар, без каква и да е’ контрола од политиката. Велат, економијата мора да се развива и функционира без стегите и диктатот на политиката зашто историските примери упатуваат на катастрофални резултати. Идентично како и во културата, каде што слободниот „пазар“ е услов без кој што не се може, како впрочем и слободниот развој на културата. Но, во праксата, речиси ниту една економија не е целосно ослободена од политички влијанија, како што и ниту една култура не е комплетно слободна во својот развој. И не може да биде, се разбира, барем денес и во блиска иднина. Целосната слобода, без политичка „интервенција“ и регулација, и во економијата и во културата води кон хаос, или неговиот братучед најчесто нарекуван монопол. И во економијата и во културата тоа е подеднакво опасно. Во економијата тоа значи монополизација на пазарот и следствено огромна моќ и заработка, а во културата тоа значи монополизација на духот! Обете нешта веќе сме ги виделе, сосе нивните „резултати“, па зошто тогаш повторно да ги гледаме? Зарем ништо не научивме од минатото? Или минатото не’ научи дека економијата не смее да биде диригирана, а културате – смее? И тоа од полуписмени персони и нивните анахрони (не)разбирања на современиот свет?

Понатаму, фетишизирањето на економијата и запоставувањето / потценувањето на сите други општествени сегменти води кон ригидни разлики. И кај нас, како впрочем и во светот, постојат државни претпријатија во економијата, како што постојат и државни / национални институции во културата. Зошто немаат ист, или барем сличен третман? Како, и зошто, сметаме дека македонската економија треба да ја воведеме во демократските односи на 21от век, а културата да остане во нерационалните стеги на нечии разбирања од средината на 20от век? Или, прост пример: како тоа она фамозно МЕПСО, што е компанија во целосна државна сопственост, може слободно, со наши пари, да купува фотелји од „телеќа кожа“ за десетици илјади евра, а еден национален музеј да нема пари да купи еден компјутер од 500 евра? Или колкав е буџетот на онаа Агенција за електронски комуникации во споредба со буџетот на еден национален театар, на пример МНТ? Тоа се вселенски разлики, неразбирливи за едно сериозно општество! Една важна државна агенција само на име провизија за платен промет троши 275.000 денари, што е повеќе од вкупниот годишен буџет на еден национален музеј кај нас, на пример, во Струмица, или во Струга; истата важна агенција само на име „други расходи“ (за кои што, патем, појма немаме што значат!) троши цели 27 милиони денари, колку што нема целата музејска мрежа за годишна програма!И некој сака да ми каже дека тоа е нормално, дури потребно?

А впрочем, кога сме веќе кај капиталот, и културата е некаков капитал, не само духовен, се разбира, и претставува дел од богатставата на државата. Па во тој контекст: постои ли некој во државава што има точна проценка за вредноста на културниот капитал во материјална смисла? На пример, објекти, опрема, збирки (музејски, библиотечни и други) итн.? Може ли некој да не’ просветли колку всушност „тежи“ македонската култура? Ако го немаме ни тој податок, а го немаме, за каква култура и каков културен развој (ќе) говориме? Или пак ќе ја повторуваме флоскулата дека нашето културно богатство е непроценливо, ама ние сепак решаваме да го препуштиме на пропаѓање, до целосна девастација?

Златко Теодосиевски

Извор

  Категории: